T. Przerwa

Dzieje Srebrnej Góry

Linia ta to Kolejka Sowiogórska zwana pospolicie „Sową”. Plany jej budowy i wstępne prace zostały zrealizowane już w 1899 r. Wiosną 1900 r. przystąpiono do realizacji odcinka Dzierżoniów — Srebrna Góra. Prace postępowały bardzo szybko i już 12 XII 1900 r. na położoną poniżej miejscowości stację Srebrna Góra–Miasto przybył pierwszy pociąg. Witały go tłumy z transparentem „Boże chroń dalszą budowę”.

Trudności terenowe spowolniły jednak prace nad drugim odcinkiem. Kolejka miała prowadzić do Ścinawki Średniej i w tym celu musiała pokonać Przełęcz Srebrną. Znaczne różnice wysokości zmusiły inżynierów odpowiedzialnych za jej budowę do zastosowania na trasie Srebrna Góra — Nowa Wieś pierwszego na Śląsku odcinka kolejki zębatej. Polegało to w uproszczeniu na tym, że pomiędzy zwykłymi szynami układano trzecią zębatą szynę, o którą haczyło pędne koło zębate znajdujące się w podwoziu lokomotywy. Aby pokonać nierówności terenu, trzeba było usypać wysokie nasypy kolejowe, wydrążyć głębokie wąwozy i zbudować dwa trzydziestometrowej wysokości mosty. Większość prac inżynieryjnych wykonało 150 żołnierzy oddziału kolejowego z Berlina. Resztę robót prowadziło blisko 300 robotników, w tym aż 200 Chorwatów. Pośpiech i przemęczenie ludzi doprowadziły w efekcie do tragicznego wypadku. Dnia 11 III 1902 r. podczas wybuchu zginęli dwaj chorwaccy robotnicy. Nie wstrzymało to jednak dalszej budowy i już 4 sierpnia tego samego roku oddano do użytku całą trasę Kolejki Sowiogórskiej. W 1903 r. przedłużono ją do Radkowa, przy czym nowy odcinek zwano dla odmiany Kolejką Stołowogórską.

Napływ turystów do Srebrnej Góry mógł nareszcie przybrać poważniejsze rozmiary. Okazało się również, iż kolejka zębata stała się odrębną atrakcją turystyczną. Zastosowane tu unikalne w skali Śląska rozwiązanie techniczne, a także możliwość odbycia niezwykle malowniczej przejażdżki, przyciągały do miasta rzesze przyjezdnych. Dla wygody turystów, chcących zwiedzić Donżon lub odbyć górską wędrówkę, w najwyżej położonym punkcie kolejki powstała druga stacja kolejowa — Srebrna Góra–Twierdza. Znajdowała się ona w głębokim skalnym wąwozie, tuż przy Wiszącym Moście.

Znacznie ważniejsza okazała się jednak dla srebrnogórzan budowa linii kolejowej do Ząbkowic Śląskich. Prace nad nią trwały od połowy 1907 r. do listopada 1908 r. W tym samym czasie wybudowana została także kolej z Ząbkowic Śląskich do Henrykowa. Oba odcinki tworzyły wspólnie Ząbkowicko–Niemczańsko–Ziębicką Kolejkę Powiatową. Podobnie jak to miało miejsce w przypadku Kolejki Sowiogórskiej, była to prywatna kolejka normalnotorowa, a jej eksploatacją zajmowała się berlińska spółka Lenz & Co.

Dzięki obu liniom kolejowym Srebrna Góra zyskała połączenia w trzech kierunkach: północnym do Bielawy, Pieszyc, Dzierżoniowa, a stąd do Świdnicy, Jaworzyny Śląskiej, Legnicy i Wrocławia, zachodnim do Ścinawki Średniej, Wambierzyc, Radkowa, a także do Nowej Rudy, Wałbrzycha i Kłodzka oraz wschodnim do Ząbkowic Śląskich, a stąd do Kamieńca Ząbkowickiego, Kłodzka, Wrocławia i na Górny Śląsk. Miasteczko stało się lokalnym węzłem kolejowym. Docierały tu wakacyjne pociągi z Wrocławia, a nawet bezpośrednie wagony z Berlina.

Kryzys gospodarczy lat trzydziestych doprowadził do zamknięcia srebrnogórskiego odcinka kolejki zębatej co nastąpiło w 1931 r. Został wówczas zawieszony ruch pociągów na trasie Srebrna Góra — Nowa Wieś. Bezpośrednim powodem była konieczność wykonania kosztownych prac remontowych obu trzydziestometrowych mostów kolejowych. Ponieważ spółce kolejowej brakowało na to pieniędzy, a i sens inwestowania w ten niezbyt już rentowny odcinek wydawał się wątpliwy, postanowiono go zlikwidować. Jesienią 1933 r. i wiosną 1934 r. rozebrano tory, co przypieczętowało wcześniejszą decyzję. Srebrną Górę pozbawiono jednej ze stacji kolejowych i połączenia kolejowego ze Ścinawką Średnią. Związana z tym była utrata pracy przez część miejscowych kolejarzy. Zlikwidowano jedną z ciekawszych atrakcji turystycznych, po której pozostały jedynie mosty, skalne wąwozy i nasypy.

W miejsce zlikwidowanej kolejki uruchomiono połączenia autobusowe do Nowej Rudy i Ścinawki Średniej. Wcześniej, bo już w 1928 r., zostały wprowadzone bardzo wygodne dla przyjezdnych kursy autobusowe do Barda, gdzie mieli oni liczne połączenia kolejowe.

(za: T. Przerwa, Dzieje Srebrnej Góry, Srebrna Góra 2001)

 

Po wojnie linię przejęły PKP. Wznowiono kursy w relacji Ząbkowice — Srebrna Góra — Pieszyce — Dzierżoniów a także Ścinawka Średnia — Wolibórz. Rozebrany został natomiast odcinek Nowa Wieś — Wolibórz. Linia była jednak mało rentowna i stopniowo uległa likwidacji. W 1972 roku zawieszono komunikację pasażerską w relacji Ścinawka Średnia — Wolibórz. Dwa lata później zlikwidowano tory między Dzikowcem a Woliborzem. Wobec malejącego zainteresowania i wzrostu znaczenia transportu samochodowego stopniowo kasowano połączenia kolejowe Srebrnej Góry. Od 1974 roku pociągi jadące stąd do Dzierżoniowa nie przejeżdżały już przez Pieszyce a trzy lata później unieruchomiono cały ten odcinek. Zarastające torowiska rozebrano w latach dziewięćdziesiątych. W połowie lat osiemdziesiątych zamarł również ruch na trasie do Ząbkowic a torowisko rozebrano. Obecnie na znacznym odcinku biegnie nim ścieżka rowerowa.

Srebrna Góra — tzw. most wiszący nad torami kolei sowiogórskiej na początku XX wieku

Żdanowski wiadukt (most dziewiczy) na pocztówce z początku XX wieku.

Stacja Srebrna Góra Twierdza na początku XX wieku.

--------------------

Strona początkowa serwisu „Koleje Dolnego Śląska”